AB Yapay Zeka Yasası: Türkiye'den AB'ye Satışta 6 Adım

AB Yapay Zeka Yasası 2 Ağustos 2026 itibarıyla genel olarak uygulanmaya başladı. Türkiye'de kurulmuş olmak tek başına kapsam dışında kalmak anlamına gelmez. Bir şirket AB'deki kullanıcılara yapay zeka sistemi sunuyor, AB'de kullanılacak bir sistemi müşteriye kuruyor veya AB'de etkisi olan çıktılar üretiyorsa, ürünün rolü ve kullanım biçimi incelenmelidir. Bu yazı hukuki görüş değildir. Ama satış, ürün ve teslim ekiplerinin ilk kontrolünü yapması için uygulanabilir bir çerçeve sunar.

Avrupa Komisyonu, özellikle kullanıcıların bir yapay zeka sistemiyle etkileşim kurduğunu bilmesini ve belirli yapay zeka üretimi içeriklerde açıklık sağlanmasını istiyor. Konu, hukuk ekibinin son kontrolde bakacağı bir sözleşme maddesini aşar. Ürün ekranı, onboarding akışı, içerik üretim süreci, teknik dokümantasyon ve müşteri eğitiminde somut karşılığı vardır.

AB Yapay Zeka Yasası Türkiye'deki bir şirketi ne zaman ilgilendirir?

Kapsam sorusu şirketin merkezinden çok ürünün AB pazarındaki etkisiyle ilgilidir. Türkiye'den bir yazılım şirketi, AB'deki müşterisine destek asistanı kurabilir. Bir danışmanlık ekibi, müşterinin Avrupa operasyonunda kullanılacak tahmin sistemini devreye alabilir. Bir SaaS ürünü, AB'deki kullanıcıların iş akışına üretken yapay zeka ekleyebilir. Her örnekte önce şirketin hangi rolde hareket ettiğini yazın: sağlayıcı, dağıtıcı, ithalatçı, yetkili temsilci veya sistemi kullanan kurum.

Bu rol ayrımı, sorumluluğun kime ait olduğunu netleştirir. Modeli başka bir firmadan almak, ürünü piyasaya süren şirketin bütün kararları dışarıya devrettiği anlamına gelmez. Örneğin müşteri destek ekranına büyük dil modeli ekleyen ekip, kullanıcı deneyimi, veri akışı, insan denetimi ve müşteriye verilen bilgiden sorumludur. Model sağlayıcısının belgeleri bu çalışmanın girdisidir; ürün ekibinin yerine geçmez.

Komisyonun uygulama zaman çizelgesi kuralların kademeli uygulandığını gösteriyor. Yasaklı uygulamalar ve yapay zeka okuryazarlığıyla ilgili hükümler 2 Şubat 2025'ten beri geçerlidir. Genel uygulama ve belirli şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'da başladı. Bazı yüksek riskli sistem kuralları için daha sonraki tarihler bulunur. Bu nedenle her ürünü "yüksek risk" etiketiyle başlatmak doğru olmaz. Önce kullanım amacını, kullanıcı grubunu ve ürünün verdiği kararı inceleyin.

İlk adımda hangi ürün envanteri çıkarılmalıdır?

Satış ekibi AB müşterisiyle ilk görüşmeyi yaparken, teknik ekibin cevaplayabileceği kısa bir ürün envanteri olmalıdır. Envanter pazarlama sunumu değildir. Müşteri verisinin nereden geldiğini, sistemin ne ürettiğini ve insanın hangi noktada karar verdiğini gösteren çalışma belgesidir.

Her ürün veya özellik için şu soruları kaydedin:

• Kullanıcı yapay zeka ile doğrudan konuşuyor mu?
• Sistem metin, görsel, ses veya video üretiyor mu?
• Çıktı kamuya açık içerik olarak yayımlanıyor mu?
• Sistem işe alım, kredi, sağlık, eğitim veya benzer hassas bir kararı etkiliyor mu?
• Sonuç otomatik uygulanıyor mu, yoksa insan onayı gerekiyor mu?
• Girdi olarak kişisel veri, müşteri sırrı veya özel nitelikli veri kullanılıyor mu?
• Model, altyapı ve veri kaynakları hangi tedarikçilerden geliyor?

Bu liste satış sürecini yavaşlatmaz. Tersine, müşteri toplantısında "hangi veriyi nereye gönderiyorsunuz?" ve "son kararı kim veriyor?" sorularına tahminle cevap verilmesini önler. Aynı çalışma, kurum içi veri güvenliği tasarımının da başlangıcıdır.

Kullanıcıya hangi bilgiyi vermek gerekir?

Yasa kapsamındaki etkileşimli yapay zeka sistemlerinde kullanıcı, insanla değil yapay zeka sistemiyle etkileşim kurduğunu açıkça anlayabilmelidir. Komisyonun şeffaflık kılavuzu bu yükümlülüğün tasarımda görünür olmasını bekliyor. Küçük puntolu bir kullanım koşulu satırı, ürün deneyiminde yeterli bir yanıt olmayabilir.

Pratikte bu, destek asistanının ilk mesajında kendini açıkça tanıtması demektir. Sesli asistanlarda bildirim konuşmanın başında verilir. Kullanıcı bir insan temsilciye geçmek istiyorsa, bu yol erişilebilir olmalıdır. Bildirim, kullanıcının dilinde ve karar verebileceği anda görünmelidir.

Örneğin bir müşteri hizmetleri asistanı için şu yapı işe yarar: "Binode AI destek asistanısınız. Yanıtları bilgi tabanından oluşturuyorsunuz. Talebinizi bir ekip üyesine aktarabilirsiniz." Bu metin yalnızca bir örnektir. Ürünün gerçekten yaptığı işle uyumlu olmalıdır. Asistanın insan temsilciye aktarım yapmaması halinde böyle bir vaat eklenemez.

Yapay zeka ile üretilen veya değiştirilmiş görsel, ses ve video için işaretleme gereklilikleri de ürün ekibinin gündemindedir. Kamu yararı konularında insan incelemesi veya editoryal kontrol olmadan yayımlanan yapay zeka üretimi metinlerde de açıklama gerekebilir. Bu konuda Komisyonun Madde 50 soru-cevap sayfası ürün türüne göre ayrıntı verir. İçerik stüdyosu, sosyal medya yönetim ekranı veya belge otomasyonu satan ekipler, açıklamayı sonradan elle eklemek yerine yayın akışına alan olarak koymalıdır.

Satış sözleşmesi ve teklif aşamasında ne değişir?

Uyumluluk kanıtı sözleşme imzalanırken ortaya çıkarılmaz. Teklif hazırlanmadan önce ürün ekibiyle satış ekibi aynı sürümü görmelidir. Satış sunumunda yer alan "otomatik karar", "tam doğruluk", "insan gibi yanıt" veya "tam uyumlu" gibi ifadeler teknik gerçeklikten koparsa risk doğurur. Ekip, yalnızca test edebildiği özellikleri ve denetleyebildiği süreçleri anlatmalıdır.

Teklif kontrol listesine şu maddeleri ekleyin:

• Sistem açıklaması ve hedef kullanım alanı
• Müşterinin rolü ile ürün sağlayıcısının rolü
• Veri işleme, saklama ve erişim sınırları
• İnsan denetiminin çalıştığı aşama
• Olay, hata ve itiraz kayıtlarının sahibi
• Model veya altyapı sağlayıcısındaki değişikliklerin bildirim yöntemi
• Yapay zeka çıktısının kullanım sınırları

Bu maddeler standart sözleşme yerine geçmez. Hukuk ekibi, müşteri ülkesi ve kullanım alanına göre metni değerlendirmelidir. Ancak satış ekibinin bu bilgileri erken toplaması, son hafta yapılan güvenlik ve uyumluluk tartışmalarını azaltır.

Ekip yapay zeka okuryazarlığını nasıl kanıtlar?

AB Yapay Zeka Yasası'nın yapay zeka okuryazarlığıyla ilgili hükmü 2 Şubat 2025'ten beri uygulanıyor. Komisyonun okuryazarlık soru-cevap sayfası, tek bir zorunlu sertifika seviyesinin tanımlanmadığını açıklıyor. Buna rağmen ekiplerin kullandıkları sistemin fırsatlarını, sınırlarını ve risklerini anlayacak önlemler alması bekleniyor.

Bir saatlik genel sunum yeterli sayılmaz. Eğitim, rol bazlı olmalıdır. Satış ekibi ürünün ne yapmadığını bilmelidir. Müşteri başarı ekibi, yanlış veya zararlı çıktıyı nasıl kaydedeceğini öğrenmelidir. Yazılım ekibi veri sınırları, model güncellemesi ve değerlendirme senaryolarını yönetebilmelidir. Yönetici ekip de otomasyonun hangi kararları etkilediğini görmelidir.

Eğitimi kanıtlamak için katılım listesi tutmak yararlıdır, ancak tek başına yeterli değildir. Kısa senaryo testleri, ürün içi uyarılar, güncel kullanım rehberi ve olay sonrası iyileştirme kaydı daha anlamlıdır. Bu yaklaşım, yapay zeka okuryazarlığı programı için daha kalıcı bir temel oluşturur.

Altı haftada hangi teslimler hazırlanabilir?

Bu plan, küçük veya orta ölçekli bir Türkiye merkezli yazılım ekibinin AB satışına hazırlanması için tasarlanmıştır. Kullanım alanı yüksek riskli olabilecekse hukuk ve uygunluk uzmanlarının sürece ilk haftada katılması gerekir.

Hafta	Teslim	Sorumlu	Kontrol sorusu
1	Ürün envanteri	Ürün lideri	Hangi özellik yapay zeka kullanıyor?
2	Rol ve veri haritası	Teknik ekip	Veri nereden geliyor, nereye gidiyor?
3	Ekran ve içerik bildirimi	Tasarım ekibi	Kullanıcı AI ile konuştuğunu görüyor mu?
4	İnsan denetimi akışı	Operasyon	Kim durdurur, kim inceler?
5	Satış ve eğitim paketi	Satış lideri	Ekip aynı iddiayı mı kullanıyor?
6	Kanıt dosyası ve test	Yönetim	Değişiklikler kayıt altında mı?

Bu planın sonunda amaç, kalın bir uyumluluk dosyası üretmek değildir. Amaç, müşterinin sorularına tutarlı cevap verebilen ve ürün değiştikçe kanıtını güncelleyen bir çalışma düzeni kurmaktır. Yapay zeka asistanını var olan sistemlere bağlama projesinde de bu belgeler entegrasyon kararlarını hızlandırır.

Sık sorulan sorular

Türkiye'deki şirket AB Yapay Zeka Yasası'nın dışında mı kalır?

Şirketin merkezi Türkiye'de olsa da AB'de kullanılan ürün veya AB'de etkisi olan çıktı, kapsam değerlendirmesi gerektirebilir. Rolünüzü ve kullanım amacını yazılı olarak inceleyin.

Her üretken yapay zeka özelliği yüksek riskli midir?

Risk sınıflaması kullanım alanına bağlıdır. Önce ürünün ne yaptığına, kimi etkilediğine ve karar sürecindeki yerine bakın.

Chatbot ekranına küçük bir uyarı koymak yeterli midir?

Bildirim kullanıcının anlayacağı biçimde ve doğru zamanda görünmelidir. Ekran tasarımını, kullanıcı akışını ve aktarım seçeneğini birlikte test edin.

Ekip eğitimi için hangi belge tutulmalıdır?

Rol bazlı eğitim planı, katılım kaydı, kısa senaryo değerlendirmesi ve güncel kullanım rehberi tutulabilir. İçeriği ürün değiştikçe yenileyin.

AB'ye yapay zeka çözümü satmak isteyen şirketler, uyumluluğu son aşama kontrolü olarak ele almamalıdır. Ürün envanteri, açık kullanıcı bildirimi, insan denetimi ve rol bazlı eğitim aynı çalışma düzeninin parçalarıdır. Binode, bu düzeni var olan süreçlerinizle birlikte tasarlamak için kurumunuzun ürün, veri ve operasyon akışını inceler.

Yazar: Abdullah Oğuz, Binode'da kurumların yapay zeka projelerini süreç, veri ve ürün hedefleriyle birleştirir.